مکانیسم ماشه

چیست

«مکانیسم ماشه» (snapback) نام رایج سازوکاری است که در بندهای ۱۱ و ۱۲ قطعنامهٔ ۲۲۳۱ شورای امنیت آمده است. اگر یکی از طرف‌های برجام به شورا اعلام کند که به باور او تعهدات برجام به‌طور مهم نقض شده، شورا باید ظرف ۳۰ روز دربارهٔ پیش‌نویس قطعنامه‌ای رأی بگیرد که لغو تحریم‌های پیشین را ادامه دهد.

اگر چنین قطعنامه‌ای تصویب نشود، از نیمه‌شب به وقت گرینویچ پس از روز سی‌ام، مفاد قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹ دوباره به همان شکلی اعمال می‌شود که پیش از ۲۲۳۱ اعمال می‌شد.

چرا امروز مهم است

• ۶ شهریور ۲۵۸۴ (۲۸ اوت ۲۰۲۵): به نقل از سفیر بریتانیا در شورای امنیت، فرانسه، آلمان و بریتانیا در این روز اعلان خود را به شورا تسلیم کردند.
• ۲۸ شهریور ۲۵۸۴ (۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵): رأی‌گیری دربارهٔ پیش‌نویس ادامهٔ لغو تحریم‌ها: ۴ رأی موافق (روسیه، چین، الجزایر، پاکستان)، ۹ مخالف، ۲ ممتنع. تصویب دست‌کم ۹ رأی موافق می‌خواست.
• ۴ مهر ۲۵۸۴ (۲۶ سپتامبر ۲۰۲۵): پیش‌نویس چین و روسیه برای تمدید شش‌ماههٔ برجام و قطعنامهٔ ۲۲۳۱ نیز با ۴ موافق، ۹ مخالف و ۲ ممتنع تصویب نشد.
• ۵ مهر ۲۵۸۴ (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵)، ساعت ۸ شب به وقت تابستانی شرق آمریکا: بنا بر صفحهٔ رسمی شورای امنیت، مفاد شش قطعنامهٔ پیشین دوباره اعمال شد.
• اختلاف: روسیه در جلسهٔ ۲۸ شهریور ۲۵۸۴ (۱۹ سپتامبر ۲۰۲۵) گفت برای فعال‌سازی دلیل حقوقی، سیاسی یا رویه‌ای وجود ندارد؛ بریتانیا گفت اقدام اروپایی‌ها قانونی و مطابق قطعنامهٔ ۲۲۳۱ بود.

منبع‌ها

1. UN Security Council, Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue (update of 27 Sep 2025)تاریخ اعمال دوبارهٔ قطعنامه‌ها
2. S/RES/2231 (2015), paragraphs 11-12 (official text)متن بندهای ۱۱ و ۱۲
3. UN News, 19 Sep 2025: UN Security Council rejects bid to continue Iran sanctions reliefاعلان ۲۸ اوت، شمار رأی‌ها، موضع روسیه و بریتانیا
4. UN News, 26 Sep 2025: UN Security Council blocks China-Russia resolution on Iran sanctionsرأی‌گیری ۲۶ سپتامبر